Ua e tuu lau pepa i totonu o se fa'amaonia o le plagiarism ma ua maualuga atu le sikoa o le tutusa nai lo le mea na e faamoemoeina. Pe o oe o se tamaitiiti aoga o loo faamae'aina se thesis po o se tagata suesue o loo saunia se tusi mo le tuuina atu i se api talaaga, o le maualuga o le plagiarism score e le otometi lava ona uiga ua e faia se mea sese — ae e faapea foi ona faailoa mai ai e tatau ona e galue ma le faaeteete.
O le aveeseina o le plagiarism mai se pepa e le o le natia lea o le tutusa. E uiga i le mautinoa o manatu taitasi e te tuuina atu o loo faamatalaina i le auala moni, ua tuuina atu lelei le fa'amaoniga (fa'atatau) ma ua lagolagoina i lou lava mafaufau. O lenei ta'iala e faamatala tonu ai le auala e fai ai lena mea, laasaga i lea laasaga, e aunoa ma le aveesea o le uiga po o le tulaga lelei mai lau galuega.
O le ā tonu le uiga o le “aveese” o le plagiarism mai se pepa?
O le plagiarism i tusitusiga fa'aaiga tau a'oa'oga e faasino i le tuuina atu o manatu, upu, po o le fausaga a se isi tagata e pei o lau lava — pe e te faia ma le loto i ai pe leai. E toatele tamaiti aoga e ofo i le iloa ai o e tusa lava pe ua sa'o lelei le fa'amatalaga i isi upu (paraphrased), e mafai lava ona maua ai fa'ailoga pe afai o fausaga o fuaiupu e matua tutusa lava ma le puna.
O le aveeseina o le plagiarism e aofia ai galuega autu e tolu: toe tusi le anotusi i lou leo lava, faaopoopo fa'amatalaga (citations) ma fa'asinomaga talafeagai pe a manaomia, ma aveese pe toe faatulaga fuaiupu e matua latalata tele i le puna. E le o lona uiga na o le fesuia'i o upu tutusa (synonyms) — o se tasi lea o mea sese sili ona masani e faia e tamaiti aoga.
Auala e e iloa ai vaega o lau pepa ua plagiarism?
A o le'i mafai ona e faasa'oina le plagiarism, e tatau ona e iloa tonu le mea o iai. O le tuu o lau pepa i totonu o se fa'amaonia o le plagiarism e faatuatuaina e pei o le Plag e tuuina atu ai se lipoti au'ili'ili o le tutusa e faailoa ai tusitusiga ua fetaui, sootaga i punaoa, ma fa'ailoga ai le maualuga o le tulaga lamatia o vaega taitasi ua faailogaina.
O le lipoti a Plag e faavasega i lanu e iloa ai le eseesega i le va o fa'asinomaga le talafeagai (purple), fa'asinomaga talafeagai (green), ma anotusi ua fa'amatalaina i upu ese (paraphrased) ae e faitau pea ma le latalata tele i le puna (orange). E tuuina atu ai ia te oe se ala manino o le mea tonu e manaomia ona toe faasa'o — ina ia e le toe minoi le taimi e toe tusia ai vaega o loo uma ona tausisia.
O le ā le uiga moni o sikoa eseese o le tutusa?
O le paraphrasing lelei o se tomai, ae le o se auala puupuu. O le sini o le ave lea o se manatu mai se puna ma faailoa atoatoa i au lava upu, a o tuuina pea le fa'ailoga i le tusitala muamua. O auala nei e fai ai lelei:
- Faitau atoatoa le fuaiupu muamua, ona tapunia lea pe faaitiitia a o lei tusia lau lomiga.
- Taulai i le manatu, ae le o upu. Fesili ia te oe lava: o le ā tonu lea o fai mai e lenei puna?
- Suia atoatoa le fausaga o fuaiupu — e le gata i upu ta'ito'atasi.
- A uma ona e tusia lau lomiga, faatusatusa i le puna ina ia mautinoa e eseese i le fausaga.
- I taimi uma e aofia ai se fa'amatalaga i totonu o le tusitusiga (in-text citation), tusa lava pe o se mea ua paraphrased — o le manatu lava ia e auai pea i le tusitala muamua.
Manatua: paraphrasing e aunoa ma se citation o loo plagiarism pea lava, tusa lava pe o upu uma lava o ou lava.
O afea e tatau ai ona e sii sa'o (quote) nai lo le paraphrasing?
O le sii sa'o sa'o (direct quotation) e tatau ona faaaoga i sina taimi — e masani lava na o le taimi lava e iai ai le taua patino o upu tonu a se puna, e pei o se faamatalaga faaletulafono po o se faamatalaga o loo iloiloina fo'i lona faiga o upu. Pe a e sii sa'o sa'o, faaaoga fa'ailoga upusii (quotation marks) ma tuuina atu se citation atoatoa e aofia ai le numera o le itulau pe a talafeagai.
Auala e faasa'o ai citation le talafeagai po o le misi?
O citation e misi o se tasi lea o mafuaaga sili ona masani o le plagiarism e le o faia ma le loto (unintentional). Afai na e faaaogaina se manatu, fuainumera, finauga, po o se vaega o faamatalaga (data) mai se isi puna — tusa lava pe na o ni nai vaega laiti — e manaomia ai se citation. O le lipoti o le tutusa a Plag e fesootai tonu i punaoa o loo fetaui ma vaega ua faailogaina i lau pepa, ma faigofie ai ona maua le faasinomaga muamua ma faaopoopo se citation sa'o e aunoa ma le saili mai le amataga.
O le ā le eseesega i le va o se citation ma se reference?
O le citation o le faailoga puupuu i totonu o le tusitusiga (fa'ataitaiga, Smith, 2021, p. 34). O le reference o le fa'amatalaga bibliographic atoa i le faaiuga o lau pepa lea e mafai ai e le tagata faitau ona maua tutoatasi lena puna. E lua uma e manaomia — o se citation i totonu o le tusitusiga e aunoa ma se vaega o le lisi o reference e le atoatoa, ma faapena foi le isi itu.
Ae faapefea le self-plagiarism — e mafai ona e plagiarise lau oe galuega?
Ioe, ma e sili atu ona masani nai lo le mea e iloa e le toatele o tamaiti aoga. O le tuuina atu o le pepa lava e tasi (po o vaega o le pepa) i luga atu o le tasi o kosi e aunoa ma se faatagaga manino e ta'ua o le self-plagiarism. Afai o loo e fausia i luga o lau lava galuega ua mavae, faailoa manino lenei mea — tago lau tusitusiga muamua e pei o se puna ma sii mai e tusa ai.
Auala e fesoasoani ai Plag ia te oe e aveese ma taofia le plagiarism?
Plag e ofo atu e sili atu nai lo na o se similarity score. O lana auaunaga e aveese ai le plagiarism e fesootai atu ai oe ma ni faatonu poto e mafai ona toe iloilo vaega ua faailogaina i se auala e tausia ai lou uiga ma lou leo a o ausia tulaga o le ulua'i (originality) e manaomia e lau faalapotopotoga.
Uiga autu e lagolago ai le aveesea o le plagiarism i Plag e aofia ai:
- Lipoti o le tutusa e faavasega i lanu e faaali tonu ai le mea e manaomia ai le gauai ma le mafuaaga
- Sootaga tuusa'o i punaoa i tua atu o fuaiupu taitasi ua faailogaina
- Eseesega i le va o citation talafeagai ma citation le talafeagai, ina ia aua ne'i faasalaina faasinomaga sa'o
- Su'esue i le taimi moni e faasaga i anotusi na lomia talu ai e oo lava i le 10 minute talu ai
- O se fa'amaumauga o sili atu i le 80 miliona tala fa'asaienisi (scholarly articles) mo le ufiufi lautele i mataupu tau a'oa'oga
Tuuina atu ma le mautinoa — lau galuega, ua faia sa'o
O le aveeseina o le plagiarism mai se pepa suesuega e le o se faasa'oga e fai i le minute mulimuli — o se vaega lea o le faia o galuega tau a'oa'oga ma le nafa. O le vave ona e siaki lau pepa i le taimi o le tusitusi, e faigofie ai ona faailoa ma faasa'o le tutusa a o le'i tupu ma avea ma faafitauli tetele. Afai o oe o se faia'oga, e mafai ona e faaaogaina Plag mo le leai se totogi o se vaega o la matou tautinoga i le amiosa'i tau a'oa'oga i le lalolagi atoa.