Ìwọ náà ti ṣàyẹ̀wò ìwé rẹ nínú plagiarism checker kan, sì ni “similarity score” náà padà ga ju bí o ti retí lọ. Ló bá jẹ́ pé o jẹ́ ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ tí ń parí thesis, tàbí olùṣèwádìí tí ń mura ìwé-ìròyìn/àkọsílẹ̀ fún ìforígbárí ìwé ìròyìn (journal submission), ìyẹn pé plagiarism score ga kò túmọ̀ sí nígbà gbogbo pé o ṣe ohun kan tí kò tọ́ — ṣùgbọ́n ó túmọ̀ sí pé o gbọ́dọ̀ ṣọ́ra, kí o sì dáhùn pẹ̀lú ìṣọ́ra.
Yíyọ plagiarism kúrò nínú ìwé kì í ṣe nípa ìfarapamọ́ ìbákanra. Ó jẹ́ nípa ìdánilójú pé gbogbo èrò tí o gbé kalẹ̀ ni a ṣàlàyé gẹ́gẹ́ bí tirẹ̀, tí a sì so orísun tó tọ́ sí i, àti pé a ṣe atilẹyin rẹ pẹ̀lú ìrònú tirẹ. Ìtòsọ́nà yìí máa rìn ọ lọ́wọ́ ní ìgbésẹ̀-ní-ìgbésẹ̀ gangan bí o ṣe lè ṣe bẹ́ẹ̀ — láì yọ ìtumọ̀ kúrò tàbí dín didara iṣẹ́ rẹ kù.
Kí ni ó túmọ̀ sí ní kíkún nípa “yiyọ̀ plagiarism” kúrò nínú ìwé?
Plagiarism nínú kikọ ẹ̀kọ́ (academic writing) túmọ̀ sí bí o ṣe ń gbé èrò, ọ̀rọ̀, tàbí àtẹ̀jáde/ìgbékalẹ̀ (structure) ẹlòmíràn kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí tirẹ̀ — bóyá o ṣe pẹ̀lú ìmọ̀ tàbí o kò mọ̀. Ọ̀pọ̀ ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ máa ń yà lẹ́nu láti mọ̀ pé kíkọ tó jọra pẹ̀lú ìparàfírẹ́ (paraphrased) tí a ṣe dáadáa tún lè jẹ́ pé “system” yóò ṣàfihàn rẹ bí ìtòsọ́nà gbolohun bá sunmọ́ orísun jù.
Yiyọ plagiarism ní ìgbésẹ̀ pàtàkì mẹ́ta: tún kọ́ akoonu náà ní ohùn tirẹ̀, fi àwọn ìtẹ́ka (citations) àti àwọn ìtọ́kasí (references) tó yẹ kún níbi tí a nílò, àti yọkúrò tàbí tún yí ìpò tí ó jọra jù sí orísun padà. Kì í ṣe nípa fífi “synonyms” rọ́pò lasan — èyí jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn aṣìṣe tí ó wọ́pọ̀ jù lọ tí àwọn ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ ń ṣe.
Báwo ni o ṣe lè mọ̀ ìpín kan nínú ìwé rẹ tí a plagiarised?
Ṣá o tó lè ṣe atunṣe plagiarism, o gbọ́dọ̀ mọ̀ gangan níbi tí ó wà. Bí o bá fi ìwé rẹ sílẹ̀ sínú plagiarism checker tí ó gbẹ́kẹ̀lé bí Plag, ìwọ yóò gba ìròyìn ìbákanra (similarity report) tó dá lórí ìfihàn gidi: ó máa fi ọ̀rọ̀ tí ó bá ara wọn mu hàn, ó máa so àwọn ìkhà (links) sí orísun, àti pé ó máa dá a mọ̀ ìpele ewu (risk level) ti apá kọ̀ọ̀kan tí a fi ìkìlọ̀ hàn.
Ìròyìn Plag tí a fi àwọ̀ yà (colour-coded) yàtọ̀ sí: àwọn ìtẹ́ka tí kò tọ́ (purple), àwọn ìtẹ́ka tí ó tọ́ (green), àti akoonu tí a paràfírẹ̀ sí ṣùgbọ́n tí ó ṣì ń kà pẹ̀lú jù bí orísun (orange). Èyí fún ẹ ní ọ̀nà tó kedere lori ohun tí ó nílò atunṣe gangan — kí o má bà a lo àkókò pípẹ́ tí o ń tún kọ àwọn apá tí ó ti bá òfin mu.
Kí ni àwọn “similarity scores” yòókù túmọ̀ sí gẹ́gẹ́ bí ó ti wù?
Paràfírẹ́ tó munadoko jẹ́ ọgbọ́n, kì í ṣe ọ̀nà abáwọlé (shortcut). Ìlépa ni láti gba èrò kan láti inú orísun, kí o sì tú u jáde ní èdè tirẹ̀ pátápátá, nígbà tí o tún ń fún ni ẹ̀tọ́ nípa kíkà orí onkọ̀wé atilẹba. Bẹ́ẹ̀ ni ẹ̀ ń ṣe bẹ́ẹ̀ dáadáa:
- Ka apá ìwé/ohun tí ó wà nínú orísun náà gíga, lẹ́yìn náà pa dà tàbí dínkù rẹ̀ ní kíkàn síwájú kí o tó kọ ìtúmọ̀ tirẹ̀.
- Má ṣe fojú si ọ̀rọ̀ nikan; fojú si èrò. Béèrè ara rẹ: kí ni orísun yẹn ń sọ ní gidi?
- Yí ìtẹ̀síwájú gbolohun padà patapata — kì í ṣe rọ́pò ọ̀rọ̀ kọọkan lasan.
- Lẹ́yìn tí o bá ti kọ ìtúmọ̀ tirẹ̀, fi í wéra pọ̀ mọ́ orísun láti jẹ́risi pé ìtẹ̀sí/ìtò-ìgbékalẹ̀ wọn yàtọ̀.
- Nígbà gbogbo fi ìtẹ́ka (in-text citation) kún — nítorí èrò náà ṣì jẹ́ ti onkọ̀wé atilẹba.
Rántí: paràfírẹ́ tí kò ní ìtẹ́ka (citation) ṣì jẹ́ plagiarism, àní bí ọ̀rọ̀ tí o lò bá jẹ́ tirẹ̀ pátápátá.
Nigbawo ni o yẹ ká sọ òfin (quote) taara dípò kí o paràfírẹ́?
Kí a ṣe ìtànkálẹ̀/quoted taara gbọ́dọ̀ ṣọ́ra díẹ̀ — níwọ̀n ìgbà tí ó pọ̀ jù ni nígbà tí ọ̀rọ̀ gangan tí orísun sọ ní ìtumọ̀ pàtó, gẹ́gẹ́ bí ìtumọ̀ òfin (legal definition) tàbí ìsọ̀rọ̀ tí a ń ṣe àyẹ̀wò ìfihàn ọ̀rọ̀ rẹ fúnra rẹ. Nígbà tí o bá sọ quoted taara, lo “quotation marks” kí o sì fi ìtẹ́ka tó dáa kún — pẹ̀lú ìpín ojú-iwe (page number) bí ó bá yẹ.
Báwo ni o ṣe lè ṣe atunṣe ìtẹ́ka tí kò tọ́ tàbí tí ó sọnù?
Ìtẹ́ka tí ó sọnù jẹ́ ọ̀kan nínú àwọn ìdí tí ó wọ́pọ̀ jù lọ ti plagiarism tí a kò ṣe pẹ̀lú ìmọ̀ (unintentional). Bí o bá ti lo èrò, ìṣirò (statistic), àríyànjiyàn (argument), tàbí ìyàtọ̀ ìtàn/data láti orísun míì — àní bí o bá lo o ní ìrísí díẹ̀ — ó nílò ìtẹ́ka. Ìròyìn ìbákanra Plag ń so àwọn orísun tó bá apá tó dá lórí ìkìlọ̀ mọ́ ni kíkún, ó jẹ́ kí ó rọrùn láti rí ìtọ́kasí gangan kí o sì fi ìtẹ́ka tó tọ́ kún láì ṣe ìwádìí láti ìbẹ̀rẹ̀.
Kí ni iyatọ̀ láàárín citation àti reference?
Citation jẹ́ àmì tó kúkúrú nínú ọrọ̀ (e.g., Smith, 2021, p. 34). Reference jẹ́ ìtẹ́wọ́gbà ìwé-kikọ̀ (full bibliographic entry) tó dá lórí ní ìparí ìwé rẹ tí ó jẹ́ kí olùka lè wá orísun yẹn láì ní láti gbẹkẹ̀ lé rẹ. Mejeeji ni a nílò — citation nínú ọrọ̀ tí kò ní ìtòkasí reference tó bá a mu jẹ́ aláìpé, àti bí ó bá rí bẹ́ẹ̀ nígbà kejì.
Kí ló dé nípa self-plagiarism — ṣe o lè plagiarise iṣẹ́ tirẹ?
Bẹ́ẹ̀ni, ó sì wọ́pọ̀ ju bí ọ̀pọ̀ ọmọ ilé-ẹ̀kọ́ ṣe ń rò lọ. Lílo fífi ìwé kan náà (tàbí apá kan nínú ìwé) ránṣẹ́ sí ju kíláàsì/ọ̀nà ẹ̀kọ́ kan lọ láì ní ìyànjú kedere ni a ka sí self-plagiarism. Bí o bá ń fi ara rẹ̀ sílò lórí iṣẹ́ tí o ti ṣe tẹ́lẹ̀, jẹ́ kó o gba èyí ní gbangba — to ìwé kíkọ̀ ṣáájú rẹ gẹ́gẹ́ bí orísun kí o sì tọ́ka sí i ní báyìí.
Báwo ni Plag ṣe lè ràn ẹ́ lọ́wọ́ láti yọ́kúrò kí o sì dáwọ́ plagiarism dúró?
Plag ń pèsè ju “similarity score” lọ nikan. Ìṣẹ́ yiyọ plagiarism rẹ ń so ọ pọ̀ mọ́ àwọn oṣìṣẹ́ olootu (editors) tí ó ní ìmọ̀, tí wọn lè tún àwọn apá tí a fi ìkìlọ̀ hàn ṣe atunyẹwo ní ọna tí ń pa ìtumọ̀ rẹ mọ́ àti ohùn rẹ, nígbà tí ó ń bá ìlànà ìpilẹ̀ṣẹ̀ (originality standards) tí ilé-ẹ̀kọ́ rẹ nílò mu.
Àwọn ànímúlò pàtàkì tó ń ṣe àtilẹ́yìn fún yiyọ plagiarism lórí Plag ní:
- Àwọn ìròyìn ìbákanra tí a fi àwọ̀ yà (colour-coded) tí ń fi ohun tó nílò ìmúlò/ìtẹ̀síwájú han àti ìdí rẹ
- Àwọn ìjápọ̀ taara (direct links) sí àwọn orísun tó wà ní ẹ̀yìn gbogbo apá tí a fi ìkìlọ̀ hàn
- Ìyàtọ̀ láàárín citation tí ó tọ́ àti tí kò tọ́, kí a má bà a dènà àwọn reference tí ó dáa
- Ìṣàwárí ní àkókò gidi (real-time detection) lòdì sí akoonu tí a tẹ̀jáde kẹ́yìn bí 10 iṣẹ́ju sẹ́yìn
- Ilé ìwé data tó ju àwọn àpilẹ̀kọ/journal articles mílíọnù 80 lọ fún ìtẹ́wọ́gbà ìmọ̀ ẹ̀kọ́ tó gbooro
Fi ránṣẹ́ pẹ̀lú ìgboyà — iṣẹ́ rẹ, ṣe dáadáa
Yiyọ plagiarism kúrò nínú ìwé ìwádìí kì í ṣe “fix” ìkẹyìn — ó jẹ́ apá kan nínú lílo iṣẹ́ ẹ̀kọ́ ní ojúṣe. Nígbà tí o bá ṣàyẹ̀wò ìwé rẹ ní kutukutu nígbà ìkọ̀, ohun tí ó dà lórí ìbákanra rọrùn láti yanjú kí ó má bà a di ìṣòro ńlá. Bí o bá jẹ́ olùkọ́ (educator), o lè lo Plag for free gẹ́gẹ́ bí apá ìlérí wa sí ìdúróṣinṣin ẹ̀kọ́ (academic integrity) ní gbogbo ayé.
